Posts

એક આંતરિક સંવાદ

ખતાના શોકની અંતિમ મજલ અકસર હસાવે છે, રડ્યો ના હું, બસ એક હાસ્ય જન્મી ગયું નદામત માં! કરે છે વાર છાતી પર છતાંયે સ્મિત રાખે છે, ગજબની સાદગી મેં જોઈ છે લોકોની નિયત માં! ખુદા સમજીને જેની ઉંમર આખી બંદગી કીધી, ફકત પથ્થર જ નીકળ્યો એ મારી આખી ઈબાદત માં! નથી રાખી તમન્ના મેં કદી કોઈ સહારા ની, હું મારો હાથ પકડીને જ ચાલ્યો છું મુસીબત માં! કબર પર મારી એણે રડીને એટલું જ કીધું 'જિગર', બહુ સસ્તો માણસ હતો, પણ મોંઘો પડી ગયો મૈયત માં! ~ jigarshayar ✍️  નમસ્કાર મિત્રો. jigarshayar.in ના આ મંચ પર આપ સૌનું ફરી એકવાર સ્વાગત છે. જીવન એક એવી અકળ અને વળાંકોથી ભરેલી સફર છે, જ્યાં ક્યારેક સંબંધોના રસ્તાઓ પર માણસ પોતાની જાતને જ ખોઈ બેસે છે, તો ક્યારેક પોતાની જ ભીતર એક આખો અફાટ દરિયો શોધી લે છે. શબ્દો મારા માટે માત્ર અભિવ્યક્તિનું માધ્યમ નથી, પરંતુ શ્વાસોશ્વાસની પ્રક્રિયા સમાન છે. એક શાયર જ્યારે કલમ ઉપાડે છે, ત્યારે તે માત્ર કાગળ પર શાહી નથી ઢોળતો, પરંતુ પોતાના લોહીથી પોતાના અનુભવોને આકાર આપે છે. આજે જે ગઝલ હું તમારી સમક્ષ મૂકી રહ્યો છું, તે કોઈ એક દિવસની નીપજ નથી, પરંતુ વર્ષો સુધી માણસોને, તેમની નિયતને અને...

દરેક હાસ્ય પાછળ એક વાર્તા હોય છે, અને દરેક ગઝલ પાછળ એક નામ. ✍️

કહેવાય છે કે જ્યારે શબ્દો થાકી જાય છે, ત્યારે મૌન બોલવાનું શરૂ કરે છે. પણ જ્યારે એ મૌન પણ અસહ્ય બની જાય, ત્યારે જન્મે છે એક ગઝલ. આજે મારે એવી જ એક રચના વિશે વાત કરવી છે જે માત્ર કાગળ પર ઉતરેલા અક્ષરો નથી, પણ મારા અસ્તિત્વના વણઉકેલ્યા પ્રશ્નોનો એક અરીસો છે. દ્રશ્ય અને અદ્રશ્યની વચ્ચે આંખમાં જે રમી રહ્યું છે, એ દ્રશ્ય શું હશે? તું નથી તો પછી આ જીવવાનો તર્ક શું હશે? ગઝલની શરૂઆત જ એક ભયાનક ખાલીપાથી થાય છે. આપણે ઘણીવાર ભીડમાં હોઈએ છીએ, છતાં આંખો સામે એક જ ચહેરો અથવા એક જ દ્રશ્ય સતત રમી રહ્યું હોય છે. એ દ્રશ્ય કદાચ વીતેલી કોઈ ક્ષણનું છે અથવા તો કદાચ ક્યારેય પૂરી ન થનારી કોઈ ઈચ્છાનું. જ્યારે કોઈ ખાસ વ્યક્તિ જીવનમાંથી જતું રહે છે, ત્યારે સૌથી મોટો પ્રશ્ન 'તર્ક'નો ઊભો થાય છે. લોજિક શું છે આ શ્વાસ લેવાનું? જો ગંતવ્ય જ નથી, તો રસ્તા પર ચાલવાનો અર્થ શું? સમય: મલમ કે મીઠું? ખુલ્લા જખ્મો પર સમયનું મીઠું ભભરાવી દીધું, ખબર નહોતી કે આ મલમનો અર્થ શું હશે? દુનિયા કહે છે કે સમય દરેક ઘાને રુઝાવી દે છે. પણ શું ખરેખર એવું હોય છે? ઘણીવાર સમય ઘા રુઝાવવાને બદલે તેને વકરતો કરે છે. અહીં 'મીઠું' શબ...

જ્યારે બધું વિખરાઈ જાય છે, ત્યારે જ જિંદગીનો અસલી ચહેરો દેખાય છે.

આપણે બધા એક અજીબ દોડમાં છીએ. આ દોડ છે 'બધું જ સાચવી લેવાની'. સંબંધો હોય, સપના હોય, અપેક્ષાઓ હોય કે પછી આપણી પોતાની એક ચોક્કસ છબી (Image)—આપણે ઈચ્છીએ છીએ કે બધું જ 'અકબંધ' રહે. ક્યાંય તિરાડ ન પડે, કંઈ વેરવિખેર ન થાય. પણ શું ખરેખર જિંદગી સ્થિરતાનું નામ છે? તાજેતરમાં મેં આ પંક્તિઓ લખી: બધું જ અકબંધ રાખવાની કોશિશ ના કર 'જિગર', ક્યારેક તૂટી જવામાં જ આખી જિંદગીનો સાર મળી જાય છે. ખુલ્લા હાથે જે વહેવા દીધું તે જ વ્હાલું થયું "જિગર", મુઠ્ઠી ભીંસી રાખવામાં તો રેતી પણ સરી જાય છે. આજે આ જ વાત પર થોડી નિરાંતે ચર્ચા કરવી છે. અકબંધ રાખવાનો ભાર આપણને બાળપણથી શીખવવામાં આવે છે કે 'પરફેક્ટ' બનો. ગ્લાસ તૂટે તો અવાજ થાય, પણ જ્યારે માણસ અંદરથી તૂટે છે ત્યારે કોઈ અવાજ નથી થતો, બસ એક ભાર અનુભવાય છે. આપણે લોખંડની જેમ મક્કમ દેખાવા માંગીએ છીએ. આપણે ઈચ્છીએ છીએ કે આપણી દુનિયામાં બધું જ વ્યવસ્થિત હોય. પણ યાદ રાખો, જે વસ્તુ અકબંધ છે, જે જડ છે, એ ક્યારેય વિકસી શકતી નથી. જ્યારે આપણે કોઈ સંબંધને કે કોઈ પરિસ્થિતિને જબરદસ્તી 'અકબંધ' રાખવાની કોશિશ કરીએ છીએ, ત્યારે આપણે હકી...

કોરો કાગળ અને અધૂરી વાતો: જિંદગીનું એક અકબંધ સત્ય

શબ્દોમાં ક્યાં બધું જ લખાય છે જિગર, ઘણું ખરું તો કોરા કાગળમાં જ રહી જાય છે. આંસુને વહેવા માટે હવે રસ્તો નથી મળતો, બધો જ દરિયો ભીતરી ઉદાસીમાં રહી જાય છે. મકાનો ચણવામાં ઉંમર આખી ખર્ચાઈ ગઈ, પણ અસલી ઘર તો પેલી જૂની યાદમાં રહી જાય છે. કફન પાછળની શાંતિને જોઈને એ સમજાયું, કે બધો જ શોર તો જીવતા શ્વાસમાં રહી જાય છે. જેને બધી જ ખબર છે એ મૌન થઈને બેઠો છે, અધકચરું જ્ઞાન જ નકામી ચર્ચાઓમાં રહી જાય છે. ઈશ્વરને શોધવા નીકળેલા લાખો થાકી ગયા, ખબર નહોતી કે એ તો ખુદના જ અહેસાસમાં રહી જાય છે. જિંદગી આખી જે 'હું' પાછળ દોડતી રહી 'જિગર', અંતે એ જ 'હું' સ્મશાનની રાખમાં રહી જાય છે. આજે ફરી એકવાર કલમ પકડી છે, પણ હાથ થોડા ધ્રુજે છે. મનમાં વિચારોનું એવું વંટોળ છે જેને શબ્દોમાં બાંધવું કદાચ પવનને મુઠ્ઠીમાં પકડવા જેવું છે. આપણે બધા જિંદગી આખી કંઈક ને કંઈક કહેવા મથતા હોઈએ છીએ, પણ શું આપણે ખરેખર બધું કહી શકીએ છીએ? શબ્દોમાં ક્યાં બધું જ લખાય છે જિગર, ઘણું ખરું તો કોરા કાગળમાં જ રહી જાય છે. સાચું કહું તો, આપણી જિંદગી એ કોરા કાગળ જેવી જ છે. આપણે એના પર સંબંધો, સફળતા અને સપનાઓના અક્ષરો પાડીએ છીએ, પણ...

ખુમારીનો ખજાનો

નથી ફરિયાદ કિસ્મતથી કે રસ્તાઓ પથરાળ છે, અમે તો એ છીએ જે શૂળમાં પણ ખીલતા ગુલાબ છે. તમે ભલે ભૂસી નાખ્યું છે મારું નામ કાગળ પર, પણ આ 'જિગર' ના અક્ષરો તો રૂંવે-રૂંવે લલાટ છે. નથી એ પ્રેમ કે જે મંગળસૂત્રના બંધનમાં અટકે, મારો તો આત્મા સાથે થયેલો એ સંવાદ છે. ભલે આ આંગળીઓ રિક્વેસ્ટમાં ભૂલી પડી 'તી ક્યારેક, પણ મારી કલમની ધાર તો આજેય લાજવાબ છે. મહેસાણાની ગરમી ને અમદાવાદનો આ શોર છે, તોય ભીતર જે ગુંજે છે, એ જ મોટો નાદ છે. થાય છે વાહ-વાહ જ્યારે મહેફિલમાં 'શાયર સાહેબ', ત્યારે સમજાય છે કે વિરહ જ સાચો આશીર્વાદ છે.   આજે મન થોડું જુદા અંદાજમાં છે. ઘણીવાર આપણને લાગે છે કે જીવનમાં જે નથી મળ્યું એ જ આપણી સૌથી મોટી હાર છે. પણ શું ખરેખર એવું છે? આજે જ્યારે હું પાછળ વળીને જોઉં છું, ત્યારે સમજાય છે કે જો એ જૂના સંબંધો અત્યારે મારી સાથે હોત, તો કદાચ હું આટલું ઊંડું લખી જ ના શક્યો હોત. કલાકાર હંમેશા અધૂરપમાંથી જન્મે છે, અને આજે હું મારી એ અધૂરપને જ મારો શણગાર બનાવવા માંગું છું. ૧. રસ્તાઓ અને રાહીનો સંબંધ મકર રાશિનો જાતક હોવાના નાતે શનિએ મને હંમેશા પથરાળ રસ્તાઓ જ આપ્યા છે. મહેસાણાની એ ગલીઓથી ...

ઉછીના શ્વાસનો અંતિમ હિસાબ ...

૧. માટીનો થાક અને અંતિમ મુસાફરી આપણું આ શરીર જે પંચતત્વની માટીનું બનેલું છે, તે હવે થાક્યું છે. વર્ષો સુધી આત્માના ભારને વેંઢાર્યા પછી હવે એ માટી જ પૂછી રહી છે કે મારો વિસામો ક્યાં છે? જે 'પિંજર' (શરીર) ને આટલી જહેમતથી સાચવ્યું, તેની છેલ્લી મજલ એટલે કે મૃત્યુનો પડાવ હવે કેટલો દૂર છે? અહીં દેહની નશ્વરતાનો સ્વીકાર છે. ૨. ઉછીના શ્વાસ અને કર્મોનો હિસાબ આ શ્વાસ આપણા નથી, કુદરત પાસેથી લીધેલું ઋણ છે. ગઝલકાર ચેતવણી આપે છે કે જ્યારે આ 'ઉછીના' શ્વાસ પાછા આપવાનો સમય આવશે, ત્યારે હિસાબ ચોખ્ખો રાખજો. માણસ દુનિયા સામે ભલે ગમે તેવો દેખાય, પણ ઈશ્વરના દરબારમાં તેની 'અસલ' (સાચી ઓળખ/કર્મો) જ બોલશે. શું તમે તમારી અસલિયત બતાવવા તૈયાર છો? ૩. સત્યનું થીજી જવું અને લોહીનું ઝેર આજના ક્રોધ અને અહંકારની 'લુખી ગરમી'માં સત્ય ક્યાંક ખોવાઈ ગયું છે અથવા થીજી ગયું છે. માણસની અંદર ઈર્ષ્યા અને દ્વેષનું ઝેર વહે છે, છતાં તે બહારથી 'ઉમદા ગઝલ' જેવો સુંદર દેખાવાનો ડોળ કરે છે. આ પંક્તિ માણસના બેવડા વ્યક્તિત્વ પર કરારો પ્રહાર કરે છે. ૪. પંચતત્વનું શરણ અને અગ્નિની દખલ જીવનના અંતિમ તબક્કે ...

એક આત્મખોજ

મારી કલમ જ્યારે જ્યારે કાગળ પર ઉતરે છે, ત્યારે ઘણીવાર એ શબ્દો નથી હોતા, પણ મારા અંતરનો એક ચિત્કાર હોય છે. આજે મારે મારી જ આ બે પંક્તિઓ વિશે થોડી વાત કરવી છે, જે કદાચ તમારા દિલના કોઈ ખૂણે પડેલી ઉદાસીને સ્પર્શી જશે: મેં શ્વાસના ઉંબરે જીવવાની છેલ્લી કરગણ રોકી દીધી છે, મેં અંધારાને જ ઓઢીને મારી ઓળખાણ રોકી દીધી છે. જીવનમાં એક સમય એવો આવે છે જ્યારે માણસ દલીલોથી, અપેક્ષાઓથી અને ખુદ નસીબ સામેની લડાઈથી થાકી જાય છે. 'શ્વાસના ઉંબરે જીવવાની છેલ્લી કરગણ' રોકી દેવી એટલે શું? એનો અર્થ એ નથી કે જીવન ટૂંકાવી દેવું, પણ એનો અર્થ એ છે કે હવે મારે કોઈની પાસે ભીખ નથી માંગવી—ન પ્રેમની, ન સમયની, ન જીવવાની કોઈ આશાની. જ્યારે દુનિયા તમારા અસ્તિત્વની કદર કરવાનું ભૂલી જાય, ત્યારે ખુદને સાબિત કરવાની એ આખરી કોશિશ પણ મેં હવે થંભાવી દીધી છે. મેં વિધાતા પાસેની એ કરગણ, એ આજીજી હવે બંધ કરી દીધી છે. બીજી પંક્તિમાં એક ગજબનો સંતોષ અને સ્વીકાર છે. 'અંધારાને જ ઓઢી લેવું'એટલે દુનિયાના દેખાડાના અજવાળાથી દૂર થઈ જવું. લોકો ઘણીવાર પોતાની ઓળખાણ બનાવવા માટે આખી જિંદગી દોડતા રહે છે, પણ મેં મારી એ દોડ રોકી દીધી છે. મેં...