શૂન્યતા

ક્યારેક કાગળ પર ઉતરેલા શબ્દો માત્ર ગઝલ નથી હોતા, પણ ભીતર ચાલી રહેલા કોઈ ભયાનક યુદ્ધનો ચિતાર હોય છે. આજે હું મારી પોતાની આ ગઝલ તમારી સાથે વહેંચી રહ્યો છું, પણ માત્ર શબ્દોથી નહીં, એની પાછળ છુપાયેલી મારી અંગત વેદનાઓ, મારા અનુભવો અને મારી વિચારધારા સાથે. ચાલો, મારી કલમની આ સફરમાં આજે હું તમને મારા મનની ભીતર લઈ જાઉં.

અરીસામાં જે રોજ મને ઘૂરી રહ્યો છે, એ ચહેરાની હકીકત કોની છે?

હું તો ક્યારનોય હારી ચૂક્યો છું, તો પછી આ જીવવાની આદત કોની છે?

આ શેર મેં એ મનોસ્થિતિમાં લખ્યો છે જ્યારે હું મારી પોતાની જાતથી સાવ અજાણ્યો થઈ ગયો હતો. ઘણીવાર હું અરીસા સામે ઊભો રહું છું, ત્યારે મને મારો જ ચહેરો કોઈ પારકા માણસ જેવો લાગે છે. અંદરથી હું સંપૂર્ણપણે તૂટી ચૂક્યો છું, સંજોગો સામે હથિયાર હેઠાં મૂકી દીધા છે. છતાં, રોજ સવારે ઊઠીને શ્વાસ લેવાની અને જિંદગી ઢસડવાની આ જે યાંત્રિક પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે, તે મને ખુદને સવાલ કરવા મજબૂર કરે છે કે ખરેખર આ શરીરમાં કોણ જીવી રહ્યું છે? આ જીવવાની આદત હવે મારી તો નથી જ રહી.

ઘર બળીને ખાખ થયું, ત્યારે આખો જમાનો તમાશો જોતો રહ્યો,

હવે રાખની ઢગલી ફંફોળીને પૂછે છે લોકો કે, આ મિલકત કોની છે?

આ દુનિયાની કડવી વાસ્તવિકતાનો મારો પોતાનો અનુભવ છે. જ્યારે હું મુસીબતોની આગમાં સળગી રહ્યો હતો, બરબાદ થઈ રહ્યો હતો, ત્યારે મારી આસપાસનો આખો સમાજ માત્ર હાથ બાંધીને તમાશો જોતો હતો. કોઈએ આગ બુઝાવવાનો પ્રયાસ ન કર્યો. પણ કમાલ જુઓ! જ્યારે બધું જ રાખ થઈ ગયું, ત્યારે એ જ લોકો એ રાખમાંથી પણ પોતાનો સ્વાર્થ અને ફાયદો શોધવા આવી પહોંચ્યા. આ શેર મારા મનનો એ આક્રોશ છે જે સહાનુભૂતિના નામે થતા દંભને ખુલ્લો પાડે છે.

ભૂલના શોકમાં રડવાને બદલે હું અંતિમ તબક્કે હસી પડ્યો છું,

જખ્મ પણ મૂંઝવણમાં છે કે દર્દને પૂજવાની આ વિચિત્ર ઈબાદત કોની છે?

જ્યારે દર્દ એની ચરમસીમા વટાવી દે, ત્યારે આંસુ પણ સુકાઈ જાય છે. આ શેર લખતી વખતે મારા મનમાં એ જ ફિલસૂફી હતી કે Laughter is often the final stage of grief for a mistake. (ભૂલના શોકનો અંતિમ તબક્કો મોટેભાગે હાસ્ય જ હોય છે). મેં જ્યારે મારી ભૂલો અને પીડાઓ પર રડવાનું બંધ કરી દીધું અને એક પાગલપન સાથે હસવા લાગ્યો, ત્યારે ખુદ મારા જખ્મો પણ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા. રડવાને બદલે દર્દને હસીને સ્વીકારી લેવાની મારી આ અનોખી અને વિચિત્ર ભક્તિ દુનિયાની સમજની બહાર છે.

જીવતેજીવ એક ટીપું જળ ના આપ્યું જેણે ઉંમરભર સુકાતા ગળામાં,

મોત પછી એ જ લોકો શોધે છે કે, પાછળ મુકેલી આ વસિયત કોની છે?

મેં માનવીય સંબંધોમાં છુપાયેલો નર્યો લોભ બહુ નજીકથી જોયો છે. માણસ જીવતો હોય ત્યારે તેને સૌથી વધુ જરૂર પ્રેમના બે શબ્દોની હોય છે. પણ જે લોકોએ જીવતેજીવ ક્યારેય મારી કે અન્ય કોઈની દરકાર નથી કરી, એ જ લોકો મૃત્યુ પછી સૌથી વધુ રડવાનો ડોળ કરે છે. તેમની નજર ગયેલા જીવ પર નહીં, પણ પાછળ છૂટેલી વસિયત પર હોય છે. આ સમાજની એ વરવી સચ્ચાઈ છે જે મેં કાગળ પર ઉતારી છે.

લોકો કાંધ આપીને જઈ રહ્યા છે જે લાશને દફનાવવા,

હું ભીડમાં ઊભો પૂછું છું 'જિગર', આ મૈયત કોની છે?

મક્તાના આ શેરમાં મેં મારું નામ 'જિગર' માત્ર વજન માટે નથી વાપર્યું, આ મારી આંતરિક શૂન્યતાનું પ્રતીક છે. આ કોઈ શારીરિક મૃત્યુની વાત નથી. ભીતરનો 'જિગર' ક્યારનોય મરી ચૂક્યો છે. આ દુનિયા જ્યારે મારી સંવેદનાઓને અને મારી અંદરના માણસને દફનાવવા જઈ રહી છે, ત્યારે હું ખુદ મારી જાતથી એટલો વિખૂટો પડી ગયો છું કે ભીડમાં એક ત્રાહિત વ્યક્તિની જેમ ઊભો રહીને મારી જ લાશને જતી જોઉં છું. અને મને જ સવાલ થાય છે કે આ કોણ મરી ગયું?