jigarshayar

લોકો તમને માણે એ પહેલાં મેણાંઓના સલામ આવે છે, શબ્દો જ્યારે લોહી બને, ત્યારે જ ગઝલોના દામ આવે છે. સીંચી છે આ વેદના મેં એકાંતના અંધારે "જિગર", બાકી મહેફિલમાં તો બસ, વહેંચાતા ખુશીના જામ આવે છે. તમે જેને પથ્થર કહો છો, એ કલાકાર માટે મૂર્તિ છે, ઠીકરાંઓ પણ ઘસાય, ત્યારે જ મંદિરમાં કામ આવે છે. આ દુનિયાને બસ છેલ્લી આવૃત્તિ જોવાની આદત છે, રચના પાછળ કેટલાય મોત, એ તો માત્ર કલાકારને યાદ આવે છે. અને આ રિવાજ બધાજ કલાકાર નિભાવે છે "જિગર", ચિતા પહેલાં પણ જે સળગે, એવા જ શાયરોના નામ આવે છે. દુનિયાને લાગે છે કે સ્ટેજ પર ઉભેલો શાયર ખૂબ નસીબદાર છે. હજારોની મેદની, વાહ-વાહીના સૂર અને ચારેબાજુ તાળીઓનો ગડગડાટ. પણ એ તાળીઓના ગડગડાટ નીચે દબાયેલી એક કલાકારની ચીસ કોઈને સંભળાતી નથી. લોકો તો બસ છેલ્લી આવૃત્તિ જુએ છે, પણ એ 'આવૃત્તિ' સુધી પહોંચવા માટે કલાકાર કેટલી વાર અંદરથી મર્યો હોય છે, એનો હિસાબ તો માત્ર એની એકલતા પાસે જ હોય છે. "લોકો તમને માણે એ પહેલાં મેણાંઓના સલામ આવે છે, શબ્દો જ્યારે લોહી બને, ત્યારે જ ગઝલોના દામ આવે છે." સમાજની આ એક કરુણતા છે. જ્યારે તમે કંઈક નવ...

દુનિયા માટે કવિતા માત્ર શબ્દોની ગોઠવણ હોય છે, પણ લખનાર માટે એ તેના આત્માનો એક ટુકડો હોય છે. લોકો પૂછે છે કે, "તમે આટલું દર્દ ક્યાંથી લાવો છો?" પણ એમને કોણ સમજાવે કે આ દર્દ લાવવું નથી પડતું, એ તો લોહીમાં ભળીને કાગળ પર ઉતરી આવે છે. જ્યારે હૃદયમાં ભરેલું મૌન અસહ્ય થઈ જાય, ત્યારે જ કલમ હાથમાં પકડવી પડે છે. ૧. પીડાનું શબ્દોમાં રૂપાંતર કહેવાય છે કે જ્યારે માણસ પાસે બોલવા માટે કંઈ હોતું નથી, ત્યારે તે લખવાનું શરૂ કરે છે. પણ સત્ય એ છે કે જ્યારે માણસ પાસે કહેવા માટે એટલું બધું હોય છે જે કોઈ સમજી શકતું નથી, ત્યારે તે કવિતાનો સહારો લે છે. મારી દરેક પંક્તિ પાછળ એક એવો કિસ્સો દટાયેલો હોય છે, જે કદાચ હું ક્યારેય કોઈને કહી નહીં શકું. એ અધૂરો પ્રેમ, એ વિખૂટા પડવાની ક્ષણો અને એ રાતોની એકલતા—જ્યારે આ બધું ભેગું થાય છે, ત્યારે એક કવિતા જન્મે છે. ઘણીવાર મને લાગે છે કે કવિતા એ માત્ર લેખન નથી, પણ એક પ્રકારનું 'વિસર્જન' છે. આપણે આપણી અંદર રહેલી વેદનાને શબ્દોમાં વહાવી દઈએ છીએ જેથી અંદરનો ભાર થોડો ઓછો થાય. પણ શું ખરેખર ભાર ઓછો થાય છે? કે પછી એ શબ્દો બનીને કાયમ માટે આપણી સાથે રહી જાય છે? ૨. ...

ડગે ના પગે, એવી તો તું સ્ત્રી જ નથી, ડરે ને ના ભાગે, એવી તો તું સ્ત્રી જ નથી. કરારે તું બંધાઈ, થઈ ખૂબ જ મજબૂર, છે ઔકાત તો કહીદે, હવે મને આ મંજૂર જ નથી. ક્યાં સુધી આ જૂઠા સહારાના ઓઠાં તું રાખીશ? સાચી હો જો તું, તો આ છેલ્લો રસ્તો તું કાપીશ. જિગરના શબ્દો હવે તારી 'હા' કે 'ના' ના મોહતાજ નથી, કાં તો તું મારી છે, કાં તારામાં સ્ત્રી હોવાનો મિજાજ જ નથી. ~ jigarshayar આ પંક્તિઓ કોઈ વિરહમાં રડતા પ્રેમીની નથી, પણ એ સ્ત્રીના અસ્તિત્વ સામેનો મારો એક એવો સવાલ છે જેનો જવાબ કદાચ એની પાસે પણ નથી. આજે જ્યારે એ કોઈ બીજાના ઘરનો ઉંબરો ઓળંગી ચુકી છે, ત્યારે મને એ વાતનું દર્દ નથી કે એ મારી ના થઈ, પણ એ વાતનો કટાક્ષ છે કે એ પોતાની પણ ના થઈ શકી. ૧. ડર એ તારો સ્વભાવ હતો કે બહાનું? “ડગે ના પગે, એવી તો તું સ્ત્રી જ નથી, ડરે ને ના ભાગે, એવી તો તું સ્ત્રી જ નથી.” તારું એ કહેવું કે "હું મજબૂર છું," "મારા પગ ડગે છે," "મને સમાજથી ડર લાગે છે"—મેં એક સમયે એને તારી કોમળતા સમજી હતી. પણ આજે સમજાય છે કે એ તારો મિજાજ નહીં, તારી કાયરતા હતી. જો તું લડી ના શકે, જો તું તારા પગ પર અડગ ...

ઘણીવાર એવું બને છે કે જે વાતો આપણે કોઈને કહી નથી શકતા, એ કાગળ પર શબ્દો બનીને ઉતરી આવે છે. મારી આ ગઝલ પણ કોઈ કલ્પના નથી, પણ મારા જીવનના એ પડાવની વાસ્તવિકતા છે જ્યાં મેં દુનિયાના શોરબકોર કરતાં મારા મૌનને વધુ મહત્વ આપ્યું છે. આજે આ બ્લોગ દ્વારા હું મારા એ જ વિચારો અને દરેક શેર પાછળ છુપાયેલી મારી વેદના અને ફિલસૂફી તમારી સાથે વહેંચવા માંગું છું. ૧. સમય અને સમજણની મીઠાશ "નથી ઉતાવળ મને કોઈ, સમયને પણ સમજાય છે, કે ખારાશ ઘટ્યા પછી જ સમંદર પણ પીવાય છે." જિંદગીના શરૂઆતના વર્ષોમાં આપણને બધું જ અત્યારે ને અત્યારે જ મેળવી લેવાની ઘેલછા હોય છે. પણ અનુભવ મને શીખવે છે કે ઉતાવળમાં લીધેલા નિર્ણયો અને કાચી સમજણ હંમેશા ખારાશ આપે છે. જેમ સમુદ્રનું પાણી ખારું હોય તો તે તરસ નથી છીપાવી શકતું, તેમ આપણા સ્વભાવની કડવાશ જ્યાં સુધી સમયના વહેણ સાથે ઓગળી ન જાય, ત્યાં સુધી આપણે પરિપક્વ નથી બનતા. આજે મને કોઈ ઉતાવળ નથી, કારણ કે મને સમજાયું છે કે સમય જ સૌથી મોટો મલમ છે અને તે જ બધું સ્થિર કરે છે. ૨. ભૂતકાળની રાખ અને વર્તમાનનો સ્વીકાર "વર્ષો સુધી મેં મારી રાખને જ સાચવી રાખી છે, જે ખાક થઈ ગયા હોય, ...