મારી કલમ, મારું મૌન: એક આત્મખોજની સફર
ઘણીવાર એવું બને છે કે જે વાતો આપણે કોઈને કહી નથી શકતા, એ કાગળ પર શબ્દો બનીને ઉતરી આવે છે. મારી આ ગઝલ પણ કોઈ કલ્પના નથી, પણ મારા જીવનના એ પડાવની વાસ્તવિકતા છે જ્યાં મેં દુનિયાના શોરબકોર કરતાં મારા મૌનને વધુ મહત્વ આપ્યું છે. આજે આ બ્લોગ દ્વારા હું મારા એ જ વિચારો અને દરેક શેર પાછળ છુપાયેલી મારી વેદના અને ફિલસૂફી તમારી સાથે વહેંચવા માંગું છું.
૧. સમય અને સમજણની મીઠાશ
"નથી ઉતાવળ મને કોઈ, સમયને પણ સમજાય છે,
કે ખારાશ ઘટ્યા પછી જ સમંદર પણ પીવાય છે."
જિંદગીના શરૂઆતના વર્ષોમાં આપણને બધું જ અત્યારે ને અત્યારે જ મેળવી લેવાની ઘેલછા હોય છે. પણ અનુભવ મને શીખવે છે કે ઉતાવળમાં લીધેલા નિર્ણયો અને કાચી સમજણ હંમેશા ખારાશ આપે છે. જેમ સમુદ્રનું પાણી ખારું હોય તો તે તરસ નથી છીપાવી શકતું, તેમ આપણા સ્વભાવની કડવાશ જ્યાં સુધી સમયના વહેણ સાથે ઓગળી ન જાય, ત્યાં સુધી આપણે પરિપક્વ નથી બનતા. આજે મને કોઈ ઉતાવળ નથી, કારણ કે મને સમજાયું છે કે સમય જ સૌથી મોટો મલમ છે અને તે જ બધું સ્થિર કરે છે.
૨. ભૂતકાળની રાખ અને વર્તમાનનો સ્વીકાર
"વર્ષો સુધી મેં મારી રાખને જ સાચવી રાખી છે,
જે ખાક થઈ ગયા હોય, એ ફરી ક્યાં સળગાય છે?"
આ પંક્તિઓ મારા હૃદયના એ ખૂણાની વાત કરે છે જ્યાં મેં મારા બળી ગયેલા સપનાઓ અને અપેક્ષાઓને સાચવી રાખ્યા છે. જે વસ્તુ સંપૂર્ણપણે નાશ પામી છે, તેને ફરી બેઠી કરવાનો પ્રયાસ વ્યર્થ છે. મેં એ સત્ય સ્વીકારી લીધું છે કે જે સંબંધો કે આશાઓ રાખ થઈ ગઈ છે, તેમાં ફરી પ્રાણ ફૂંકવા અશક્ય છે. એ રાખને સાચવી રાખવી એ મારી મજબૂરી નથી, પણ એ મારો અનુભવ છે જે મને યાદ અપાવે છે કે હવે મારે ફરી એ જ ભૂલોમાં સળગવું નથી.
૩. ભાવશૂન્યતાની ઊંચા પ્રકાશમાં
"હવે નથી કોઈ આશા કે કોઈ પસ્તાવો આ દિલમાં,
જે અંદરથી મરી ચૂક્યા હોય, એને ક્યાં કંઈ જણાય છે?"
જ્યારે પીડા તેની મર્યાદા વટાવી જાય, ત્યારે માણસ પથ્થર જેવો સ્થિર થઈ જાય છે. લોકો પૂછે છે કે મને હવે કેમ કંઈ અસર નથી થતી? સત્ય એ છે કે જ્યારે હૃદયમાં ન તો કોઈ મેળવવાની આશા બાકી રહે, ન તો કંઈ ખોયાનો અફસોસ, ત્યારે માણસ એક એવી શૂન્યતામાં પહોંચી જાય છે જ્યાં બહારની દુનિયાના સુખ-દુઃખ તેને સ્પર્શી શકતા નથી. આ મૃત્યુ નથી, પણ એક એવી શાંતિ છે જ્યાં ભાવનાઓનો કોલાહલ શાંત થઈ ગયો છે.
૪. એકલતા સાથેની મહોબ્બત
"મેં મારી એકલતા સાથે એવી મહોબ્બત કરી છે 'જિગર',
કે હવે ભીડમાં જઉં તો આખું અસ્તિત્વ ગભરાય છે."
લોકો સામાન્ય રીતે એકલતાથી ડરતા હોય છે, પણ મેં મારી એકલતામાં જ મારું ઘર શોધી લીધું છે. જ્યારે તમે તમારી જાત સાથે સમય વીતાવવાનું શીખી જાઓ છો, ત્યારે દુનિયાની ભીડ તમને અજાણી અને અવાસ્તવિક લાગવા માંડે છે. હવે મને ભીડ કરતા મારા પોતાના મૌન સાથે રહેવું વધુ ગમે છે. મારી આ એકલતા જ હવે મારો સૌથી સાચો મિત્ર અને મારો અરીસો બની ગઈ છે.
૫. સમંદર જેવી ખુમારી અને હદ
"હું વહેતી નદી સમો નથી કે ગમે ત્યાં વળી જઈશ,
હું તો એ સમંદર છું જે પોતે જ પોતાની હદમાં સમાય છે."
હું ક્યારેય સંજોગો સામે વહી જતો માણસ નથી રહ્યો. નદીનો સ્વભાવ વહેવાનો અને વળાંક લેવાનો છે, પણ સમંદર ગમે તેટલો વિશાળ હોય, તે પોતાની મર્યાદા ક્યારેય ઓળંગતો નથી. મારી ખુમારી એ છે કે હું ભલે ગમે તેટલા દુઃખ કે સંઘર્ષમાં હોઉં, પણ હું મારી હદ અને મારા સિદ્ધાંતોમાં જ જીવવાનું પસંદ કરું છું. મારે ગમે ત્યાં વળી જવું નથી, મારે તો મારી ગંભીરતામાં જ સમાયેલું રહેવું છે.
૬. અસલી 'હું' ની અઘરી શોધ
"જ્યારે બધું જ છૂટી જાય ને, ત્યારે જ અસલી 'હું' જડે છે,
અને એ 'હું' ને શોધવામાં જ આખી જિંદગી ખર્ચાય છે."
આ શેર મારા અસ્તિત્વનો સાર છે. જ્યાં સુધી આપણી પાસે સંબંધો, સંપત્તિ અને હોદ્દાઓનું ભારણ હોય છે, ત્યાં સુધી આપણે કોણ છીએ એ આપણને જ ખબર નથી હોતી. જ્યારે બધું જ છૂટી જાય અને માણસ સાવ એકલો પડી જાય, ત્યારે જ તેને પોતાનું અસલી પ્રતિબિંબ દેખાય છે. આ 'સ્વ' ને ઓળખવાની પ્રક્રિયામાં જ મારી આખી જિંદગી ખર્ચાઈ ગઈ છે, પણ એ શોધના અંતે જે શાંતિ મળી છે તે અમૂલ્ય છે.
૭. ખામોશી અને શાયરીનો જન્મ
"હવે મારી ખામોશીમાં પણ એક ગજબની હદ છે, 'જિગર';
અને દર્દ જ્યારે એ હદ વટાવે છે, ત્યારે જ તો 'શાયર' બનાય છે."
અંતે, મારી શાયરી એ માત્ર શોખ નથી, પણ એક વિસ્ફોટ છે. મારી ખામોશીમાં પણ એક સંયમ છે, પણ જ્યારે અંદર ભરાયેલું દર્દ બધી જ હદ તોડી નાખે છે, ત્યારે જ તે શબ્દો બનીને કાગળ પર ઉતરે છે. જ્યારે મૌન અસહ્ય બની જાય ત્યારે જ 'જિગર' માંથી 'શાયર' નો જન્મ થાય છે. આ કલમ એ જ હદ વટાવી ગયેલા દર્દની સાક્ષી છે.
આશા છે કે મારી આ સંવેદનાઓ તમારા હૃદય સુધી પહોંચશે. જિંદગીના કયા વળાંક પર તમને તમારો અસલી 'હું' જડ્યો છે? તમારા વિચારો કોમેન્ટમાં ચોક્કસ જણાવશો.
~ જિગરશાયર (@jigarshayar)
Comments
Post a Comment