કોરો કાગળ અને અધૂરી વાતો: જિંદગીનું એક અકબંધ સત્ય
શબ્દોમાં ક્યાં બધું જ લખાય છે જિગર,
ઘણું ખરું તો કોરા કાગળમાં જ રહી જાય છે.
આંસુને વહેવા માટે હવે રસ્તો નથી મળતો,
બધો જ દરિયો ભીતરી ઉદાસીમાં રહી જાય છે.
મકાનો ચણવામાં ઉંમર આખી ખર્ચાઈ ગઈ,
પણ અસલી ઘર તો પેલી જૂની યાદમાં રહી જાય છે.
કફન પાછળની શાંતિને જોઈને એ સમજાયું,
કે બધો જ શોર તો જીવતા શ્વાસમાં રહી જાય છે.
જેને બધી જ ખબર છે એ મૌન થઈને બેઠો છે,
અધકચરું જ્ઞાન જ નકામી ચર્ચાઓમાં રહી જાય છે.
ઈશ્વરને શોધવા નીકળેલા લાખો થાકી ગયા,
ખબર નહોતી કે એ તો ખુદના જ અહેસાસમાં રહી જાય છે.
જિંદગી આખી જે 'હું' પાછળ દોડતી રહી 'જિગર',
અંતે એ જ 'હું' સ્મશાનની રાખમાં રહી જાય છે.
આજે ફરી એકવાર કલમ પકડી છે, પણ હાથ થોડા ધ્રુજે છે. મનમાં વિચારોનું એવું વંટોળ છે જેને શબ્દોમાં બાંધવું કદાચ પવનને મુઠ્ઠીમાં પકડવા જેવું છે. આપણે બધા જિંદગી આખી કંઈક ને કંઈક કહેવા મથતા હોઈએ છીએ, પણ શું આપણે ખરેખર બધું કહી શકીએ છીએ?
શબ્દોમાં ક્યાં બધું જ લખાય છે જિગર,
ઘણું ખરું તો કોરા કાગળમાં જ રહી જાય છે.
સાચું કહું તો, આપણી જિંદગી એ કોરા કાગળ જેવી જ છે. આપણે એના પર સંબંધો, સફળતા અને સપનાઓના અક્ષરો પાડીએ છીએ, પણ એ બે અક્ષરો વચ્ચેની જે ખાલી જગ્યા છે ને, ત્યાં જ અસલી જિંદગી જીવાય છે. જે વાતો આપણે કોઈને કહી નથી શકતા, જે ડૂમો આપણે ઉતારી નથી શકતા, એ બધું જ એ કોરા કાગળની ભીનાશમાં રહી જાય છે. ક્યારેક મૌન એ શબ્દો કરતાં વધુ બોલકું હોય છે.
આંસુને વહેવા માટે હવે રસ્તો નથી મળતો,
બધો જ દરિયો ભીતરી ઉદાસીમાં રહી જાય છે.
આપણે દુનિયાની સામે હસતા ચહેરા રાખવામાં એટલા માહિર થઈ ગયા છીએ કે અંદરનો દરિયો સુકાઈ રહ્યો છે. આંસુ જ્યારે આંખમાંથી વહે છે ત્યારે હૃદય હળવું થાય છે, પણ જ્યારે એ અંદર ને અંદર થીજી જાય ત્યારે એ પથ્થર બની જાય છે. આજે માણસ પાસે રડવા માટે સમય નથી કે ખભો નથી. આ ભીતરી ઉદાસીનો ભાર લઈને ફરવું એ જ આજની સૌથી મોટી કરુણતા છે.
મકાનો ચણવામાં ઉંમર આખી ખર્ચાઈ ગઈ,
પણ અસલી ઘર તો પેલી જૂની યાદમાં રહી જાય છે.
આપણે ઈંટો, સિમેન્ટ અને પથ્થરના મહેલો બનાવવામાં આખી જિંદગી હોમી દઈએ છીએ. બેંક બેલેન્સ વધારીએ છીએ, નેમપ્લેટ ચમકાવીએ છીએ. પણ રાત્રે જ્યારે આંખ મીંચાય છે, ત્યારે મન ક્યાં જાય છે? એ એલિશાન બંગલામાં નહીં, પણ બાળપણની એ ગલીમાં, માના હાથે બનેલા એ સાદા ભોજનમાં, અને પિતાની આંગળી પકડીને કરેલી એ રઝળપાટમાં. અસલી 'ઘર' તો યાદોમાં હોય છે, મકાન તો માત્ર સરનામું છે.
કફન પાછળની શાંતિને જોઈને એ સમજાયું,
કે બધો જ શોર તો જીવતા શ્વાસમાં રહી જાય છે.
આપણે આખો દિવસ શેના માટે દોડીએ છીએ? આ શોરબાકોર, આ સ્પર્ધા, આ દેખાડો... આ બધું જ ત્યાં સુધી છે જ્યાં સુધી શ્વાસ ચાલુ છે. જે ક્ષણે શ્વાસ થંભી જાય છે, ત્યારે જે શાંતિ છવાય છે એ જોઈને લાગે છે કે આપણે ખોટા વિવાદોમાં અને ખોટી ચિંતાઓમાં આપણું અમૂલ્ય જીવન વેડફી નાખ્યું. બધો જ અવાજ આ ફાની દુનિયાનો છે, મૌન તો પેલે પારનું છે.
જેને બધી જ ખબર છે એ મૌન થઈને બેઠો છે,
અધકચરું જ્ઞાન જ નકામી ચર્ચાઓમાં રહી જાય છે.
તમે નોંધ્યું છે? જે ગડો અડધો ભરેલો હોય એ જ છલકાય છે. જેને જીવનનું પરમ સત્ય સમજાઈ ગયું છે, જેને ખબર પડી ગઈ છે કે અહીં કશું જ કાયમી નથી, એ માણસ ક્યારેય દલીલોમાં નથી ઉતરતો. એ મૌન થઈ જાય છે. જ્યારે આપણે બીજાને નીચા બતાવવા કે આપણી હોશિયારી સાબિત કરવા બોલીએ છીએ, ત્યારે સમજવું કે હજી આપણે કિનારે જ છીએ, મધદરિયે ડૂબકી લગાવવાની બાકી છે.
ઈશ્વરને શોધવા નીકળેલા લાખો થાકી ગયા,
ખબર નહોતી કે એ તો ખુદના જ અહેસાસમાં રહી જાય છે.
આપણે મંદિરો, મસ્જિદો અને પહાડોમાં જે શક્તિને શોધીએ છીએ, એ ખરેખર તો આપણી અંદર જ બેઠી છે. "અહં બ્રહ્માસ્મિ" – એટલે કે હું જ એ અંશ છું. જ્યાં સુધી આપણે આપણી જાતને નથી ઓળખતા, ત્યાં સુધી પથ્થરોમાં પરમાત્મા નથી મળતો. જે દિવસે તમે તમારા અંતરઆત્માના અવાજને સાંભળી લેશો, તે દિવસે ઈશ્વર તમારા અહેસાસમાં પ્રગટ થશે.
જિંદગી આખી જે 'હું' પાછળ દોડતી રહી 'જિગર',
અંતે એ જ 'હું' સ્મશાનની રાખમાં રહી જાય છે.
આ 'હું', 'મારું', 'મેં કર્યું' – આ અહંકાર જ માણસનો સૌથી મોટો શત્રુ છે. આપણે જે પદ, પ્રતિષ્ઠા અને અભિમાનના પહાડો ચણીએ છીએ, એ અંતે તો એક મુઠ્ઠી રાખમાં ફેરવાઈ જવાના છે. સ્મશાનની એ ભભૂતિ આપણને શીખવે છે કે અહીંથી કશું જ સાથે નથી આવવાનું, સિવાય કે તમારા સારા કર્મો અને લોકોના દિલમાં તમારા માટેનો પ્રેમ.
નિષ્કર્ષ:
તો મિત્રો, જિંદગીને શબ્દોમાં કે આંકડામાં માપવાનું છોડી દો. થોડું જીવી લો, થોડું હસી લો અને થોડું મૌન રહીને પોતાની જાતને સાંભળો. કારણ કે અંતે તો આપણે બધા એક મુસાફર છીએ, અને આ મુસાફરીમાં અસલી મજા રસ્તાની છે, મંજિલની નહીં.
મારી ગઝલના આ શબ્દો માત્ર કવિતા નથી, પણ જિંદગીનો અરીસો છે. આશા છે કે આ વિચારો તમને તમારી અંદર જોવાની એક નવી દ્રષ્ટિ આપશે.
~ જિગરશાયર (@jigarshayar)
Comments
Post a Comment